Sözlük
Yazılım + AI sözlüğü — 21+ terim
API, Webhook, RAG, AI Agent, KVKK, Core Web Vitals, Multi-tenant ve daha fazlası — modern yazılım ve AI terimlerinin tanım + kullanım + güçlü/zayıf yan rehberi.
Web + API6 terim
API
API (Application Programming Interface), iki yazılım sisteminin birbirleriyle yapılandırılmış şekilde konuşmasını sağlayan arayüzdür. Veri alma, gönderme ve aksiyon tetikleme için endpoint sunar; REST ve GraphQL en yaygın iki modeldir. Web'in çoğu modern özelliği API çağrılarına dayalıdır.
Detay →
Webhook
Webhook, bir sistemde olay gerçekleştiğinde başka bir sisteme otomatik HTTP isteği gönderme yöntemidir. Polling (sürekli sorgu) yerine 'push' yapar — Stripe ödeme tamamlandığında, GitHub PR açıldığında, Trendyol sipariş geldiğinde anında bilgi verir.
Detay →
REST API
REST (Representational State Transfer), HTTP üzerinde web API tasarlama mimarisidir. Kaynaklar URL ile temsil edilir (örn: /users/123), HTTP metodlarıyla yönetilir (GET, POST, PUT, DELETE). Stateless, cache-friendly, tarayıcılarda native desteklenir; 2026'da web API'lerinin %80+'ı REST'tir.
Detay →
GraphQL
GraphQL, Facebook'un 2015'te açtığı API query dilidir. Tek endpoint (örn: /graphql), istemci sadece istediği alanları sorgular. Over-fetching ve under-fetching problemini çözer; karmaşık ekran-veri haritalama için ideal. Apollo Server + Apollo Client en yaygın stack.
Detay →
SSR (Server-Side Rendering)
SSR (Server-Side Rendering), HTML'i tarayıcı yerine sunucuda render etmektir. Kullanıcı sayfayı açtığında hazır HTML alır — daha hızlı LCP, daha iyi SEO, daha az JS bundle. Next.js, Remix, Nuxt gibi framework'ler SSR'ı varsayılan yapıyor.
Detay →
Headless CMS
Headless CMS, içerik yönetim sistemi (CMS) ve sunum katmanını (frontend) ayıran mimari yaklaşımdır. CMS sadece API ile içerik sağlar; frontend Next.js, React Native, mobil app, smart TV, VR — istediğin platform olabilir. Sanity, Contentful, Strapi, Storyblok başlıca seçenekler.
Detay →
Yapay Zeka5 terim
RAG (Retrieval Augmented Generation)
RAG (Retrieval Augmented Generation), bir LLM'in kendi eğitim verisinin ötesinde şirket-spesifik dokümanlara 'bakarak' cevap üretme yöntemidir. Doküman vector DB'ye embed edilir, soru gelince ilgili chunk'lar LLM context'ine eklenir; hallucination düşer, cevap kalitesi artar.
Detay →
AI Agent
AI agent, hedefi alıp kendi adımlarını planlayan, tool çağıran, sonucu doğrulayan ve gerekirse iterasyon yapan otonom AI sistemidir. Chatbot tek-tur cevap verirken agent çoklu-adım plan + uygula + doğrula döngüsü çalıştırır. LangGraph, CrewAI, Claude Code MCP başlıca framework'ler.
Detay →
Vector Database
Vector database, metni/görseli/sesi yüksek boyutlu vektör (1024-3072 dim) olarak saklayıp similarity search yapan özel veritabanıdır. RAG, semantic search, recommendation, AI agent gibi modern AI uygulamalarının temel altyapısı. Pinecone, Qdrant, Weaviate, pgvector başlıca seçenekler.
Detay →
Embedding
Embedding, metni/görseli/sesi sayısal vektör (1024-3072 boyut) olarak temsil etmektir. Anlam ne kadar yakınsa vektörler o kadar yakın olur — "köpek" ve "kedi" yakın, "köpek" ve "araba" uzak. RAG, semantic search ve recommendation'ın matematiksel temeli.
Detay →
MCP (Model Context Protocol)
MCP (Model Context Protocol), Anthropic'in 2024'te yayınladığı açık standarttır. AI agent'lar ile harici tool/veri kaynakları arasında ortak iletişim protokolü sağlar. Claude Code, Cursor, Zed, Continue gibi araçlar MCP'yi destekler — 'AI'nın USB-C'si' olarak adlandırılır.
Detay →
Uyum + KVKK2 terim
KVKK
KVKK (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, 6698), Türkiye'nin kişisel veri koruma yasasıdır (2016). Aydınlatma metni + açık rıza + saklama süresi + güvenlik tedbirleri zorunlu. Web sitesi, mobil uygulama, CRM gibi tüm sistemler uymalı; ihlal cezaları 100K-2M TL bandında.
Detay →
GDPR
GDPR (General Data Protection Regulation), Avrupa Birliği'nin kişisel veri koruma yönetmeliğidir (2018). EU vatandaşının verisini işleyen tüm dünyadaki şirketler kapsar. Cezalar 4% global ciro veya 20M EUR — hangisi yüksekse. Notice + consent + DPA + DPO atama + 72-saat ihlal bildirimi zorunlu.
Detay →
DevOps3 terim
CI/CD
CI/CD (Continuous Integration / Continuous Deployment), kod değişikliklerinin otomatik test + build + production'a kadar deploy edilmesini sağlayan DevOps pratiğidir. Modern takımlar haftada 5-50+ deploy yapar; manual süreç yerine otomatik pipeline ile hata oranı %80 düşer.
Detay →
Edge Function
Edge function, kullanıcıya en yakın CDN noktasında çalışan sunucusuz işlevdir. Klasik server (us-east-1) yerine 100+ global lokasyonda çalışır — latency 200ms'den 20ms'e iner. Vercel Edge, Cloudflare Workers, AWS Lambda@Edge, Deno Deploy başlıca platformlar.
Detay →
Docker
Docker, uygulamayı ve bağımlılıklarını izole bir 'container' içinde paketleyen platformdur. "Bende çalışıyor" problemini çözer — aynı container her ortamda (laptop, server, cloud) aynı çalışır. 2013'ten beri DevOps'un temel altyapısı.
Detay →
SEO2 terim
Schema.org
Schema.org, Google + Microsoft + Yahoo + Yandex'in 2011'de oluşturduğu açık yapısal veri sözlüğüdür. Sayfanıza JSON-LD ekleyerek arama motorlarına "bu içerik bir ürün/makale/etkinlik/yorum" diye anlatırsınız. Rich snippet + AI search citation için kritik.
Detay →
Programmatic SEO
Programmatic SEO, template + veri ile yüzlerce-binlerce SEO-optimize sayfa üretme yöntemidir. "X şehir + Y hizmet" gibi tekrarlayan keyword pattern'leri otomatik sayfa olarak yayınlanır. 12 playbook (lokasyon, karşılaştırma, glossary, integrations, vb.) ile yapılır; kalite > miktar.
Detay →